Các xoang cạnh mũi

15/01/2017 11:41

Các xoang cạnh mũi được hình thành là do sự kéo dài của hốc mũi vào xương kế cận của xương sọ. Các xoang này thông vào hốc mũi là liên quan kế cận với mắt, răng, hố sọ não…

Các xoang này được chia thành hai nhóm là nhóm xoang trước gồm có xoang hàm, xoang trán, nhóm tế bào sàng trước và nhóm xoang sau gồm các tế bào sàng sau, xoang bướm.

  • Xoang hàm

Xoang hàm còn được gọi là hang Highmore, phát triển bên trong thân của xương hàm trên. Đây là xoang có kích thước lớn nhất (trung bình là 15™1) và là xoang duy nhất hoàn chỉnh lúc trẻ chào đời.

Xoang hàm bắt đầu phát triển từ tháng thứ 3 của thai kỳ, lúc đầu chỉ là một rãnh nhỏ thông với rãnh sàng. Rãnh nhỏ này phát triển song song với hệ thông răng và dần dần ăn sâu vào xương hàm trên. Lúc mới sinh câu trúc này chứa đầy dịch, trước 4-5 tháng tuổi xoang hàm vẫn chưa thây được trên phim X – quang. Sự tăng trưởng của xoang hàm qua hai giai đoạn: 0-3 tuổi và 7 – 13 tuổi. Ba năm đầu tiên sau sinh là giai đoạn mở rộng của xoang hàm, khi trẻ 4 tuổi bắt đầu thây được hình ảnh của xoang trên phim X – quang. Khi trẻ được 6 tuổi thì xoang hàm phát triển đầy đủ như xoang của người trưởng thành.

Trong quá trình phát triển của xoang hàm, có sự khí hóa quan trọng đến phần dưới khi răng vĩnh viễn mọc. Sự khí hóa cơ thể lan rộng đến mức xoang tiếp xúc với chân răng qua một lớp màng xương mỏng. Chính do sự khí hóa này nên nền xoang hàm có thay đổi. Từ lúc mới sinh đến lúc 9 tuổi nền của xoang hàm nằm phía trên sàn hốc mũi 4mm, từ 9 tuổi nền xoang hàm nằm cùng bình diện với sàn hốc mũi, sau đó nền xoang hàm tiếp tục tụt xuống nằm thấp hơn sàn hốc mũi từ 1 – 5,5 mm khi trẻ được 12 tuổi.

về cấu trúc xoang hàm là một hốc lớn hình tháp 3 mặt có đĩnh hướng ra ngoài được tạo bỡi mỏm gò má, đáy ở trong được tạo bởi thành ngoài hốc mũi (vách mũi – xoang). Ba mặt (thành) của xoang hàm tương đối mỏng và tương ứng với mặt ổ mắt (thành trên), mặt trước (thành trước) và mặt gò má (thành sau). Mỗi xoang có 4 bờ: trên, dưới, trước, sau và 5 ngách: ngách dưới ổ mắt, ngách gồ má, ngách huyệt răng, ngách khẩu cái trên, ngách khẩu cái dưới.

Thành trên xoang hàm: tạo thành sàn ổ mắt. Trong thành này có ông dưới ổ mắt nhiều khi lồi về phía xoang, bên trong chứa dây thần kinh dưới ổ mắt. Có thể làm tổn thương thần kinh này khi thao tác phẫu thuật ở xoang hàm.

Thành trước của xoang hàm: có dạng hình tứ giác, lõm nhẹ ở phía trước, hướng ra trước ra ngoài và hơi xuống dưới. Nó được giới hạn ở phía trong là giới hạn trước của thân xương hàm trên, phía ngoài thì đcíì diện với xương hàm trên, phía ngoài thì đối diện với xương gò má; phía trên là phần dưới ổ mắt; phía dưới là cung huyệt răng đi từ răng nanh đến răng tiền hàm 2. Thành này có hai cấu trúc quan trọng là hố nanh và lỗ dưới ổ mắt

+ Hô’ nanh: là vùng lõm rõ nhất và khá mỏng ố thành trước. Nó nằm ở phía trên 2 răng tiền hàm. Hố năng là vùng mốc quan trọng để vào xoang hàm trong phẫu thuật Cakhvell – Luc.

+ Lỗ dưới ổ mắt: thường có hình bầu dục, có thể có hình tròn, hình bán nguyệt. Lỗ này có mạch máu dưới ổ mắt đi ở phía trong và thần kinh dưới ổ mắt đi ở phía ngoài. Lỗ này nằm trên đường thẳng đứng đi qua khuyết trên ổ mắt; nằm về phía trong sọ với đường đi qua điểm giữa bờ dưới ổ mắt và nằm ở dưới bờ dưới ổ mắt.

Thành trong xoang hàm:bao gồm nửa dưới thành ngoài hốc mũi, phần trên thành trong xoang hàm và nền xoang hàm.

+ Phần nửa dưới thành ngoài hốc mũi có dạng tứ giấc hoặc tam giác với đỉnh ở phía trước. Tương ứng với phần này ở phía hốc mũi có những cấu trúc quan trọng như gờ ống lệ – mũi, khe bán nguyệt dưới, phễu sàng, mỏm móc, bóng sàng…

+ Lỗ thông của xoang hàm vào hốc mũi nằm ở phần trên của thành trong và mở vào hốc mũi qua khe mũi giữa. Có một số lỗ phụ. Do lỗ thông này không nằm ở phần thấp nhất của xoang nên không thể dẫn lưu được hết xuất tiết trong xoang một cách tự nhiên được. Nó gần như nằm ở đỉnh của xoang.

Thành sau xoang hàm:là thành ngăn cách giữa xoang hàm và hố chân bướm – khẩu cái. Động mạch hàm, hạch bướm – khẩu cái, cấc nhánh của thần kinh tam thoa (V) và hệ thần kinh tự chủ nằm ở hô” chân bướm – khẩu cái.

Thành sau còn gọi là thành bướm hàm là mặt dưới thái dương của xương hàm trên, khá dày. Thành này lồi ra ngoài ở 2/3 trong, lõm nhẹ ra sau ở 1/3 ngoài hướng ra ngoài và ra sau. Thành sau có các lỗ huyệt răng nằm về phía ngoài. Các lỗ này là nơi thoát ra của thần kinh huyệt răng sau trên tách từ thần kinh dưới ổ mắt và chi phối cảm giác cho các răng hàm và tiền hàm 2.

Phía trong của thành sau có lồi ông khẩu cái lớn chứa thần kinh khẩu cái lớn và động mạch khẩu cái xuống.

Sàn của xoang liên quan kế cận với các chân răng ở trong các lỗ chân răng hàm thứ nhất. Đây là vị trí xuất phất của viêm xoang hàm do răng.

Trước khi mọc răng lần 2, nghĩa là trước 7 tuổi, các xoang hàm thường còn rất nhỏ vì các hàm chứa đựng các mầm răng của lần mọc thứ 2. Xoang hàm chỉ phát triển đầy đủ về hình dáng và kích thước sau khi lần mọc răng thứ 2 xuất hiện.

  • Xoang trán

Hình dạng và kích thước của xoang trán thay đổi nhiều hơn xoang hàm. Một xoang trán có kích thước trung bình từ 4 – 7 ml. Ớ cùng một người kích cỡ xoang trấn bên phải cũng khác nhiều so với kích cỡ xoang trán trái. Ớ người bình thường có thể không có xoang trấn ở một hoặc hai bên, gặp ở 3 – 5%.

Xoang trán có thể rất lớn và có nhiều hốc. Loại xoang lớn này là điều kiện tốt đưa đến các biến chứng do viêm xoang.

Có một vách xương ngăn cách giữa hai xoang trán phải và trái. Ông mũi – trán xương đi theo một đường cong mở xuống hốc mũi ngay dưới đầu của xoăn mũi giữa trong hình phễu của khe bán nguyệt.

Sàn của xoang trán là một phần của trần hốc mắt và là một con đường lan truyền nhiêm trùng và gây biến chứng vào ổ mắt do viêm xoang. Ông thần kinh trên ổ mắt nằm trong sàn của xoang trán.

Thành sau của xoang trán cũng là thành trước của hố não trước. Đây là con đường lan truyền nhiễm trùng gây nên biến chứng nội sọ từ mũi – xoang do tổn thương vào trán – mũi hay do viêm xoang.

Xoang trán phát triển sau khi trẻ sinh ra và chỉ phát triển hoàn chỉnh lúc 20 tuổi.

  • Xoang sàng

Xoang sàng có câu tạo khá phức tạp nên cồn được gọi là mê đạo sàng. Xoang sàng được tạo nên bởi các hốc xương nhỏ gọi là tế bào sàng (từ 6-10 tế bào) nằm trong hai khối bên của xương sàng, có thể tích chung từ 2 – 3 ml.

Các tế bào sàng xuất hiện từ tháng thứ 5, thứ 6 của thai kỳ. Khi mới sinh ra các tế bào này rất nhỏ rồi sau đó phát triển rất nhanh trong những tháng đầu tiên nhất là các tế bào sàng trước. Khi trẻ được 4 tuổi, các tế bào sàng trước đã bắt đầu lan vào xương trán. Xoang sàng phát triển hoàn thiện ở tuổi 13, 14. Thực tế sự thông bào không chỉ giới hạn ở khối bên của xương sàng mà còn chui vào các xương lân cận (xương trán, xương bướm, xương khẩu cái, xương hàm trên).

Mê đạo sàng ở mặt ngoài giáp với ổ mắt (xương giấy), mặt trong giáp với hốc mũi, mặt trên với nền sọ, mặt dưới với khe mũi giữa, mặt trước với xương chính mũi và mặt sau với xoang bướm. Có sự lưu thông giữa các tế bào sàng một bên. Xoang sàng được chia ra phần gồm các tế bào sàng trước thông vào khe mũi giữa. Còn các tế bào sàng sau thông vào khe mũi trên.

+ Phía ữên mê đạo sàng liên quan đến phần trước của nền sọ và là con đường lan truyền nhiễm trùng từ mũi xoang vào nội sọ.

+ Mặt ngoài mê đạo sàng ngăn cách với ổ mắt bởi một vách xương mỏng và là con đường lan truyền nhiễm trùng từ mũi xoang vào ổ mắt.

+ Mặt sau mê đạo sàng liên quan với xoang bướm. Thần kinh thị giác thường đi qua rất gần các tế bào này. Do đó có thể bị viêm thị thần kinh hậu nhãn cầu khi có viêm xoang sàng đặc biệt là viêm xoang sàng sau.

+ Ớ phía trong mê đạo sàng liên quan đến hốc mũi, cụ thể là liên quan đến xoăn mũi giữa và xoăn mũi trên.

về mặt bệnh học xoang sàng có một ỷ nghĩa to lớn vì khi bị nhiễm trùng xoang sàng thường là một ổ lưu trữ vi trùng ở trong các ngách nhỏ sâu. Từ ổ lưu trữ vi trùng này, quá trình nhiễm trùng sẽ lan sang cấc xoang khác. Do đó nếu không điều trị tận gốc xoang sàng thì khó lòng điều trị tận gốc các xoang mặt khác.

  • Xoang bướm

Xoang bướm xuất hiện rất sớm ở thai, 17 tuần rưỡi có thể thấy được xoang bướm. Ngay sau khi sinh xoang bướm cồn rất nhỏ, nằm ở chỗ khuyết của ngách sàng bướm. Sau xoang bướm tiếp tục phát triển lấn vào thân xương bướm, đến 17 tuổi xoang đã lan đến hô” yên, sau 19 tuổi xoang phát triển ra phía sau hô” yên. Xoang bướm nằm sau cùng trong tất cả các xoang cạnh mũi. Nó nằm ở nền sọ ở phần nôi giữa hô” sọ trước và hô” sọ giữa, nằm ở trong thân xương bướm. Xoang có hình dạng và ỉđch cỡ rất khác nhau tùy từng người, thể tích từ 0,5 ml đến 3ml. Có thể không có xoang bướm gặp ở 3 – 5% sô” ca.

Lỗ mở của xoang bướm nằm ở thành trước của thân xương bướm trong ngách khe bướm-sàng, ở sau và hơi cao hơn xoăn mũi trên. Xoang bướm có 6 thành gồm: + Thành trên: của xoang bướm liên quan đến hô” sọ giữa và hô” sọ trước và là đường lan truyền nhiễm trùng gây biến chứng nội sọ do mũi. Giao thoa thị giác và lỗ thị giác ở gần xoang bướm. Hô” yên và tuyến yên nằm ở trần của xoang bướm. Do đó người ta có thể phẫu thuật vào tuyến yên qua xoang bướm.

+ Thành trước: hay thành mũi là thành tiếp cận nội soi và phẫu thuật. Ranh giới mắt trước hai xoang phải và trái là vách ngăn mũi. Thành này cũng tạo nên phần sau của họng mũi một hành lang rộng 5 – 6cm. Chiều dày của thành này từ 0,1 – 0,5mm (theo Nikhit I.Bhatt), nơi mỏng nhất gần lỗ mở của xoang bướm.

+ Thành sau: liên quan với tầng sau của đáy sọ và xoang tĩnh mạch, chẩm ngang, các cơ quan dưới nhện. Phía sau thành sau rất dày có hô” sọ sau và cầu não.

+ Thành dưới: là trần của họng mũi. Trần của họng mũi thường là nơi xuất phát của u xơ vòm họng, ung thư vòm họng + Hai thành bên hay thành ngoài: thành này liên quan từ trước ra sau với:

 Phần sau của thành sau hốc mắt (liên quan ít hay nhiều tùy thuộc vào kích thước của xoang bướm).

  • Cực trong của khe bướm, ở phía dưới ông thị.
  • Ông thị với thần kinh thị giác và động mạch mắt.

 Thành ngoài bên phải và bên trái đều liên quan với xoang tĩnh mạch hang, trong xoang tĩnh mạch hang có động mạch cảnh trong cùng với bao giao cảm của nó, xung quanh có các dây thần kinh sọ số II, III, IV, VI. Ông thị giác cũng như động mạch cảnh ữong, dây thần kinh III, VI có thể nằm trong thành này.

viem mui man tinh

cách điều trị viêm mũi dị ứng

cách trị viêm mũi dị ứng tại nhà

Tags

Có thể bạn quan tâm

  • Gio Linh

    Gio Linh

  • Châu Thành

    Châu Thành

  • Ninh Hải

    Ninh Hải

  • “Cân đo, đong đếm” nội – ngoại khoa trong điều trị viêm xoang

    “Cân đo, đong đếm” nội – ngoại khoa trong điều trị viêm xoang

  • “Chia tay” viêm xoang nhờ tuyệt chiêu của vợ

    “Chia tay” viêm xoang nhờ tuyệt chiêu của vợ

  • Viêm xoang không còn là nỗi lo với tôi!

    Viêm xoang không còn là nỗi lo với tôi!

  • Dược sỹ Hà Nội mách bạn cách trị viêm xoang hiệu quả!

    Dược sỹ Hà Nội mách bạn cách trị viêm xoang hiệu quả!

  • Nghề thị trường phải chăng sống chung với bệnh viêm mũi xoang ?

    Nghề thị trường phải chăng sống chung với bệnh viêm mũi xoang ?

Mua ngay

Thông Xoang Tán